Ceviz Nedir? Nerede Yetişir? Faydaları Ve Zararları Nelerdir? Yetiştiriciliği

Ceviz Nedir Nerede Yetişir Faydaları Ve Zararları Nelerdir YetiştiriciliğiCeviz, adını verdiği Cevizgiller (Juglandaceae) familyasındandır. Boyu 25-30 metre boylarında, 1,5-2,5 metre çap yapabilen, önceleri düz, açık boz, 20-25 yaşın-dan itibaren koyu renkli ve çatlaklı bir gövdesi olan; çok kısa saplı, 6-20 cm uzunluk ve 3-10 cm genişlikte, sivri uçlu, eliptik ya da yumurtamsı 5-9 yaprakçıktan oluşma, 25-40 cm boyundaki tek tüysü bileşik, derimsi, karşılıklı yaprakları çıkarken, pembe, kırmızımsı, turuncu, olgunlaşınca koyu yeşilken, sonbaharda dökülürken sararan; nisan-mayıs aylarında yapraklarla beraber, önceki yılın dalları üzerinde 6-10 cm uzunluk ve 6-10 mm çapta, sarkık, silindirik, tırtılsı başaklar halinde, kestanemsi-yeşil, erkek ve bunlar olgunlaşırken aynı ağacın yeni sürgünleri üzerinde, 2-4 mm boyunda, tek ya da 2-5’i bir arada yeşilimsi-sarı dişi çiçekler açan; 4-7 cm boy ve 4-5 cm çapında küremsi ya da yumurtamsı, tek ya da ikili, üçlü, yumuşak yeşil kabuklu meyveler veren, uzun ömürlü, ortalama 500 yıl yaşayan, geniş tepeli bir ağaçtır.

Meyvenin dışında, önceleri yeşil, olgunlaşınca kararan, yumuşak bir dış kabuk, bunun kuruyup dökülmesiyle ortaya çıkan kalın, sert, odunsu, açık kahverengi ikinci bir kabuk ve bunun da içinde başlıca iki parçadan oluşma girinti çıkıntılı, beyaz-krem rengi bir tohum vardır, ancak bu etli, yağlı tohumun da dış yüzeyinde üçüncü bir zarsı kabuk daha bulunur ki bu ancak tohum taze yeniyorsa soyulabilir. Ceviz hasadı, ağustos sonuyla ekim sonu arasında, dış kabukların sararıp çatlamaya yüz tuttuğu ve ağaçların sarsılmasıyla dökülmeye başladıkları olgunlaşma döneminde yapılır. Ağacın üretimi tohum ekilerek ve aşılamayla yapılır. Güneş gören, güçlü rüzgarlardan korunan yerlerde, geçirgen, derin, verimli, az asitli topraklarda yetişir. -27 dereceye kadar soğuğa dayanır. Ağaç meyveleri için olduğu kadar, çok değerli odunu için, hatta bazı mekanlarda, bahçe ve tarla kenarlarında dekoratif amaçla yetiştirilir.

Coğrafya ve Tarihçesi: Gen merkezi Anadolu’nun da içinde yer aldığı, İran’dan Balkanlar’a uzanan topraklar olmalıdır. Dünyada 20 dolayındaki türle, ülkemizde sadece bu türle temsil bulur. Afyon, Artvin, Balıkesir, Bitlis, Bolu, Burdur, Bursa, Çorum, Denizli, Erzurum, Hakkari, İstanbul, İzmir, Kahramanmaraş, Karaman, Kırklareli, Kütahya, Sakarya, Tokat, Trabzon, Tunceli illerimizde 0-1550 metrelerdeki meşelikler ve yaprağını döken karışık ormanlarda, kireçli kayalık yamaçlarla alüvyonlu topraklarda görülür. Ayrıca Türkiye’de, Ağrı ve Bayburt illeri dışındaki hemen her ilde, tarım alanlarının kenarlarında, taban arazilerde meyve ağacı olarak yetiştirilir.

Önde gelen iller: Bursa, Kastamonu, Hakkari, Karaman, Van. Ayrıca son yıllarda Bitlis’in Adilvecevaz, Kırşehir’in Kaman, Tokat’ın Niksar ilçelerinde ceviz şenlikleri düzenlenmeye başlamıştır Türkiye’de, güzel görünümü nedeniyle bazı park ve bahçelerde, meyveleri pek yenmeyen, ama ceviz türleri içinde odunu en değerli olan Jugians nigra L. (kara ceviz, amerikan cevizi) türü de yetiştirilir. Sert kabuklu meyveler arasında ceviz, dünyada en çok üretimi yapılan üçüncü meyvedir (İlk iki sırada badem ve fındık vardır). En çok ceviz üreten ülkeler arasında, Çin, ABD ve İran’dan sonra Türkiye dördüncü sırada gelir.

Kullanılan Kısmı ve Bileşimi: Mutfakta, öncelikle tohum (ceviz içi) olmak üzere, tohumdan elde edilen yağ ve nadiren yapraklar; halk hekimliğinde öncelikle yapraklar, ardından meyvenin yeşil kabukları, çiçekleri, tohum, ağaç ve kök kabuğu, tohumundan elde edilen sabit yağ kullanılır. Ceviz yaprakları haziran-temmuz aylarında toplanarak gölgede kurutulur, yere kendi-düşen yapraklar alınmaz. Ceviz kabukları da yeşilken alınır ve kurutulur. Yaprağın bileşiminde tanen, juglon adlı acı lezzetli boyar madde ve uçucu yağ; tohumun (ceviz) bileşiminde yağ (%64), protein, koenzim Q10, karbonhidrat ve kalsiyum, sodyum, fosfor, potasyum, magnezyum, bakır, çinko, molibden, selenyum gibi mineraller, B1 (tiamin), B2 (riboflavin), B3 (PP, niasin), B6 (pridoksin), E vitamin az miktarda da D ve P vitamini bulunur. Cevizde ayrıca melatonin ve somon balığındaki gibi bolca omega 3 yağ asidi vardır.

Tıp Folklorundaki Yeri: Ceviz içi taş oluşumunu engelleyici, idrar uyarıcı olarak bilinir. Bel ağrısı, sık idrara çıkma, bacaklardaki halsizlik, kronik öksürük, astım, kabızlık, kansızlık ve idrar yolu rahatsızlıklarında yenir. Yapılan son araştırmalar, günde 2-3 ceviz yemenin, içeriğindeki omega 3 sayesinde koroner kalp krizi riskini azalttığını; melatonin sayesinde rahat uyku sağladığını, kilo sorununa katkı yaptığını, E vitamininden (tokoferol) dolayı akciğer, meme ve prostat kanserlerini gerilettiğini ortaya çıkarmıştır. Ceviz şeker hastalarına da besin olarak yedirilir. Ezilip lapa olarak dışardan cilt iltihaplarına ve egzamaya uygulanır. Ceviz ağacı yapraklarıysa; fonksiyon düzenleyici, solucan düşürücü, iltihap kurutucu, büzücü, ağrı kesici, bakteri, mantar yok edici, verem iyileştirici, kan şekerini düşürücü, kan temizleyici, iştah acıcı, ishal kesici, güçlendirici özellikleriyle bilinir ve pamukçuk, boğaz ağrısı, konjonktivit (göz iltihabı), cilt iltihabı gibi cilt rahatsızlıklarında, soğuk ısırmasında, vajinal rahatsızlıklarda da dışardan mikrop kırıcı özellikler gösterir.

Kabızlık, kronik öksürük, astım, ishal ve sindirim bozuklukları için ağızdan alınır. 20 gram yaprak 1 litre (5 bardak) kaynar suyla demlenip içilir ya da 50 gram yaprak 1 litre suda kaynatılıp cilde uygulanır, gargara yapılır. Meyvenin yeşil kabukları ağrı kesici ve büzücüdür, ishal ve kansızlıkta kullanılır. Erkek çiçekler kaynatılarak öksürük kesici ve baş dönmesini giderici olarak içilir. Ceviz tohumlarından soğuk sıkmayla elde edilen açık sarı, tatlımsı lezzetli sabit yağ, ishal edici, safra söktürücü, kurt düşürücü olarak az miktarda ağızdan alınır. Adet rahatsızlıklarında, kuru ve lekeli ciltlerde de dışardan kullanılır. Ceviz yağı sabun ve bazı kozmetik ürünlerin yapımında da değerlendirilir. Tohum filizleri kanser iyileştirici kabul edilir. Ağaç ve kök kabuğu kurt düşürücü, büzücü ve temizleyicidir. Ağacın ve meyvenin dış kabuğu kurutularak diş temizleyicisi olarak kullanılır. Cevizin sağlığa yararlı etkilerinin birçoğunu modern tıpta da kabul eder.

Dikkat: Aşırı ceviz tüketiminin karalahana ve soyayla birlikte guatra yol açan besinler arasında yol aldığı uyarısı da var. Artvin çevresinde basur tedavisi için ceviz yaprağı dışardan kullanılır. Olmamış, tanen yüklü, yeşil meyve kabuğundan sarı; olmuşundan kahverengi boyar madde elde edilir. Birinci Dünya Savaşında Osmanlı ordusunun çadırlarıyla giysileri ceviz yaprağı ve soğan kabuğu karışımıyla boyanmıştır. Ceviz, ayrıca, Romalılardan bu yana saç boyası olarak kullanılmıştır. Ağacın ağır yapılı odunu öncelikle tüfek kundağı, dipçiği, parke yapımında, ardından kerestecilik ve marangozculukta, spor ve müzik aletleri yapımında kullanılır.

Mutfaktaki Değeri: Ceviz (tohumu) çerez olarak yendiği gibi, başta pastacılık ve şekercilikte olmak üzere mutfaklarda çeşitli şekillerde değerlendirilir: Cevizli baklava, kurabiye, çörek, browni, bisküvi, ekmek, rulo, tart, kek, tatlı, dondurma, helva, irmik helvası, lokum, kabak tatlısı, gül tatlısı, muzlu tatlı, yufka tatlısı, sucuk, pasta, revani, muhallebi, muffin, parfe, acıbadem, yemek, börek, tavuk, çerkeztavuğu, çiğ köfte, içli köfte, makarna, erişte, açma, pilav, havuç salatası, patlıcan turşu, tarator… Olgunlaşmamış ceviz meyveleriyle hoş kokulu şarap ve likörler yapılır. Tazeyken acımsı, hoş kokulu yapraklar çeşitli içkilerde, örnek olarak votka ve şarapta yer alır. Yapraklarla yapılan şarabın kan temizleyici, vücudu güçlendirici ve sindirim kolaylaştırıcı özelikleri vardır. Yapraklarla çay da demlenir. İç cevizden çıkarılan yağ, salatalarda ve yemeklerde kullanılır.


Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.