Canlıların Ortak Özellikleri Nelerdir? Hakkında Bilgi | Konu Anlatımı

Canlıların Ortak Özellikleri Nelerdir? Hakkında Bilgi | Konu Anlatımı

Canlıların Ortak Özellikleri Nelerdir Hakkında Bilgi Konu AnlatımıBir filin canlı olduğunu ya da bir kaya parçasının canlı olmadığını nasıl anlarsınız? Canlıları, cansız nesnelerden sadece bir ya da birkaç özelliğine bakarak ayırt etmek zordur. Varlıklar’ canlı olarak nitelendirebilmek için aşağıda belirtilen özelliklerin onlarda bulunması gerekir.


A) HÜCRESEL YAPI

Organizmaların yapısal ve işlevsel birimi hücredir. Canlı hücreleri yapısal olarak prokaryot ve ökaryot olarak ikiye ayrılır. Prokaryot canlılar tek bir hücreden oluşurken ökaryot canlılar tek ya da çok sayıda hücreden meydana gelir. Bakteri, amip, paramesyum tek hücreli canlılara; bitkiler, mantarlar ve hayvanlar çok hücreli canlılara örnek olarak verilebilir.

B) BESLENME

Canlılar, madde ve enerji ihtiyaçlarını karşılamak için beslenmek zorundadır. ihtiyaç duyduğu besinleri kendi üretebilen canlılara üretici (ototrof) denir. Örneğin bitkiler; su, mineral, karbondioksit gibi gerekli maddeleri ve güneş ışığını kullanarak kendi besinlerin’ üretir. Besinlerini dış ortamdan hazır olarak alan canlılara da tüketici (heterotrof) denir. Mantarlar ve hayvanlar, tüketici canlılara örnektir.

C) SOLUNUM

Canlılar, yaşamsal faaliyetlerinİ gerçekleştirmek için enerjiye ihtiyaç duyar. Bu nedenle organik besinleri solunum reaksiyonlarıyla parçalayıp ATP sentezler. Solunum reaksiyonları; oksijenli solunum ve fermantasyon olmak üzere iki çeşittir.

Ç) METABOLİZMA

Organizmadaki yapım ve yıkım tepkimelerinin tümü metabolizma olarak adlandırılır. Basit moleküllerin birleştirilerek daha karmaşık moleküllerin sentezlendiği yapım tepkimelerine anabolizma denir. Örneğin amino asitlerden protein sentezi, inorganik maddelerden fotosentez yoluyla organik madde sentezi anabolik olaylardır. Büyük moleküllerin daha basit bileşiklere yıkıldığı kimyasal tepkimelere katabolizma denir. Organik maddelerin karbondioksit ve suya kadar yıkıldığı hücresel solunum reaksiyonları ile sindirim, katabolik olaylardır.

D) HOMEOSTAZİ

Homeostazi, kelime anlamıyla kararlı iç denge demektir. Tüm canlılar, sürekli değişen çevre şartlarına rağmen iç ortamlarını belirli sınırlar içerisinde sabit tutmak zorundadır. Canlılardaki tüm sistemler, homeostaziyi korumaya yönelik çalışır. Örneğin vücut sıvılarının asit baz dengesinin ayarlanması, vücut sıcaklığının sabit tutulması, zararlı atıkların vücut dışına atılması ve vücuttaki su miktarının korunması homeostaziyi düzenleme amacıyla yapılan faaliyetlerdir.

E) BOŞALTIM

Canlıların metabolik faaliyetleri sonucunda oluşan atik maddeleri vücuttan dışarı atmasına boşaltım denir. Canlılarda boşaltım olayı, farklı şekillerde gerçekleşir. Bitkilerde görülen terleme, damlama, yaprak dökümü ; insanlarda ter ve idrar oluşumu ile karbondioksidin solunum organlarıyla vücut dışına verilmesi birer boşaltım olayıdır.

F) HAREKET

Tüm canlılar, hareket etme yeteneğine sahiptir. Bir hücreli canlılarda hareketi sağlayan kamçı, sil, yalancı ayak gibi yapılar bulunur. Örneğin öglena, kamçısıyla; paramesyum , silleriyle hareket eder. Hareket, bitkilerde durum değiştirme; hayvanlarda çoğunlukla yer değiştirme şeklindedir ve kolaylıkla gözlemlenebilir.

G) UYARILARA TEPKİ

Canlılar, iç ve dış ortamdan gelen uyaranlara tepki gösterir. Bu durum, canlıların çevreleriyle uyum içinde olmaları ve yaşamlarını devam ettirebilmeleri açısından önemlidir. Canlıların uyarılara gösterdiği tepkiler birbirinden farklıdır. Örneğin öglenanın fotosentez yapmak için ışığa doğru hareket etmesi, Venüs sinekkapan bitkisinin böceğin konmasıyla yapraklarını kapatması, filin aşırı sıcaklarda suya girmesi ve sıcak bir cisme dokunulduğunda elin hızla çekilmesi uyarana verilen tepkilerdir.

Ğ) UYUM

Uyum (adaptasyon), bir organizmanın yaşadığı çevrede hayatta kalma ve üreme şansını artıran kalıtsal özelliklerin tamamıdır. Bu özellikler nesilden nesile aktarılır. Kutup ayılarında post renginin beyaz olması, kurak ortam şartlarına uyum sağlayan kaktüslerde yaprakların diken şeklini alması, karasal hayata uyum sağlayan canlılarda solunum organlarının vücut içine çekilmiş olması, sürüngen ve kuşlarda yumurta içerisinde bol miktarda yedek besin maddesinin bulunması, böcek, sürüngen ve kuşlarda boşaltım atıklarının ürik asit şeklinde dış ortama verilmesi, sucul kuş ve kurbağaların parmak aralarında perdelerin bulunması birer uyum örneğidir.

H) ORGANİZASYON

Tüm canlılar, belirli bir organizasyona sahiptir. Örneğin amip; tek bir hücre ile besinlerini alır, işler ve atıkları uzaklaştırır, çevresel uyanlara cevap verir, ürer ve diğer işlevlerini gerçekleştirir, Çok hücreli organizmalar ise tüm bunları özelleşmiş hücreler arasındaki iş bölümü ile gerçekleştirir. Çok hücreli canlılarda. görev ve yapı bakımından benzer hücreler bir araya gelerek dokuları, dokular organları, organlar sistemleri, sistemler ise organizmayı meydana getirir. Çok hücreli canlılar, hücrelerin rastgele bir araya toplanmış hâli olmayıp iş birliği içinde olan çok sayıda hücrenin oluşturduğu birlikteliktir. Bu durum canlıya zaman ve enerji tasarrufu sağlar.

I) ÜREME

Canlıların soylarını devam ettirmek için yeni bireyler oluşturmasına üreme denir. Eşeyli ve eşeysiz olmak üzere iki çeşit üreme vardır. Eşeysiz üremede ana birey, kendisiyle aynı kalıtsal özelliklere sahip yavrular meydana getirir. Eşeysiz üreyebilen canlılara, bir hücreli canlılar ve bazı omurgasız hayvanlar örnek olarak verilebilir. Eşeyli üreme, dişi ve erkeğe ait üreme hücrelerinin birleşmesiyle yeni bireyler meydana gelmesidir. Eşeyli üremeyle oluşan yavrular hem anadan hem de babadan gelen özellikleri taşır. Bu şekilde kalıtsal çeşitlilik sağlanır.

İ) BÜYÜME VE GELİŞME

Canlılar büyür, gelişir, yaşlanır ve ölür. Büyüme tek hücreli canlılarda sitoplazmanın hacimce ve kütlece artışı ile çok hücreli canlılarda ise hücre sayısının ve hacminin artışıyla sağlanır. Gelişme ise canlının sahip olduğu yapıların zamanla değişerek fonksiyonel olarak olgunlaşmasıdır, Yeni doğan bir bebeğin kilo alması, büyümeye; emeklemesi, yürümesi ve koşması ise gelişmeye örnektir.

Benzer Yazılar


28 Yorum

Yorum Yap

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.